Archive for the ‘काही लेख’ Category
वर्तमानपत्रे चिरायु होवो
मुद्रीत प्रसारमाध्यमांमध्ये काम करणाऱयांसाठी खुशखबर. नव्या माध्यमांच्या आक्रमणामुळे भयभीत झालेल्या पत्रकारांच्या उज्ज्वल भवितव्याची ग्वाही खुद्द माध्यमसम्राट रुपर्ट मर्डोक यांनीच दिली आहे. वेब पत्रकारितेचे आव्हान मुद्रीत माध्यमे पेलू शकतील आणि मुद्रीत माध्यमांची मरणाची शक्यता वर्तविणारे खोटे पडतील, असे मर्डोक यांनी म्हटले आहे.
न्यूज कॉर्पोरेशन या जगड्व्याळ माध्यम शृंखलेचे मालक असलेले आणि सन, टाईम्स (ब्रिटन) व वॉल स्ट्रीट जर्नल यांसारखी वृत्तपत्रे खिशात बाळगणारे मर्डोक यांनी नुकतेच ऑस्ट्रेलियन व्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनसाठी रेडियोवर एक भाषण दिले. त्यात मर्डोक म्हणतातः आमच्या पत्रकार बांधवांमध्ये काही निराशावादी लोकं आहेत. ते त्यांच्यापुढे आलेल्या संधींमुळे उत्साहित होण्याऐवजी स्वतःचेच मृत्युलेख लिहिण्यात मग्न आहेत. असे निराशावादी लोक काहीही म्हणत असले तरी एकविसाव्या शतकात वर्तमानपत्रे नवी उंची गाठतील, असा मला विश्वास वाटतो.
असे असले तरी, वर्तमानपत्रांना संकेतस्थळे आणि इ-मेलसारख्या माध्यमांचा उपयोग करून वैयक्तिक पसंतीप्रमाणे बातम्या आणि जाहिराती पुरवाव्या लागतील. वर्तमानपत्रांना व्यवसायावर लक्ष केंद्रीत करण्यापेक्षा वाचकांना माहिती द्यावी लागेल, असंही मर्डोक म्हणतात.
मर्डोक यांचे आणखी एक निरीक्षण आहे, ते काहीसे खरे असल्याचे वैयक्तिक अनुभवावरून मी सांगू शकतो. वर्तमानपत्रांच्या संपादकीय विभागात काहीशी मरगळ आणि तुसडेपणाचे वातावरण आहे. एकेकाळी माहिती पुरविण्यावर एकाधिकार गाजविल्यानंतर नव्या माध्यमांशी स्पर्धा करताना आलेल्या हतबलतेतून ही वृत्ती आहे, असे ते म्हणतात. ते बहुतांशी खरे आहे. पूर्वी काही संपादक ठरवून बातम्यांचे अस्तित्व ठरवित असत. आता संपादक आपली शक्ती हरवून बसले आहेत, असंही ते म्हणतात.
ये बच्चों के खेलने की चीज नहीं
व्हिडिओ गेम ही एके काळी लहानांची मक्तेदारी होती. एके काळी म्हणण्याचे कारण असे, की आता कॉम्प्युटरमुळे विविध प्रकारचे खेळ खेळण्याचे वेड लहानांपासून थोरांपर्यंत सर्वांमध्ये सारख्याच प्रमाणात दिसून येते. या ट्रेंडचा फायदा व्हिडिओ गेमच्या निर्मात्यांनी घेतला नसता तरच नवल. त्यातूनच “व्हिडिओ गेम कन्सोल’ ही नवी संकल्पना उदयास आली.
जी यंत्रे “व्हिडिओ गेम’साठी स्वतः वापरण्याबरोबरच पैसे घेऊन इतरांनाही खेळण्यास देता येतात, त्यांना “आर्केड गेम’ असे म्हणतात. आपल्याकडे बहुतांश व्हिडिओ गेम पार्लरमध्ये या प्रकारची यंत्रे आहेत. जी यंत्रे केवळ स्वतःसाठी वापरता येतात त्यांना कन्सोल म्हणतात. हा प्रकार अद्याप रुळायचा आहे. तरीही हा प्रकार झपाट्याने लोकप्रिय होत आहे, एवढं खरं.
“व्हिडिओ गेम कन्सोल’च्या क्षेत्रात अद्याप तरी सोनी आणि मायक्रोसॉफ्ट ही दादा मंडळी आहेत. “सोनी’च्या “प्ले स्टेशन3′ (पीएस3) आणि मायक्रोसॉफ्टच्या “एक्स बॉक्स 360′ या दोन्ही कन्सोलमध्येच सध्या प्रामुख्याने स्पर्धा आहे. “निन्टेंडो’ ही कंपनीही या क्षेत्रात आहे, मात्र भारताततरी या कंपनीची उत्पादने नाहीत. “पीएस3′ हे मूळात पहिल्या कन्सोलची तिसरी आवृत्ती आहे. आपल्याकडे “पीएस1′ ही उपलब्ध असून, त्याची किंमत सुमारे चार हजार रुपयांपासून पुढे आहे. “पीएस3′ आणि “एक्सबॉक्स360′च्या किमती मात्र दहा ते वीस हजारांपासून पुढे आहेत. खास मोठ्या व्यक्तींसाठी केलेली निर्मिती ही या कन्सोलची वैशिष्ट्ये आहेत. त्यात गेमही त्या दृष्टीनेच विकसित केलेले आहेत. त्यामुळे म्हणावे लागेल, व्हिडिओ गेम ही आता केवळ लहानांनी खेळण्याची गोष्ट राहिली नाही.
चालता-बोलता संगीत
बससाठी वाट पाहताना पं. रवीशंकर यांची सतार ऐकता येत असल्यास? हॉटेलमध्ये दिलेली ऑर्डर सर्व्ह होण्याच्या वेळेत मायकल जॅक्सनचे गाणे ऐकण्याची कल्पना कशी वाटते? कोणासाठी वाट पाहण्यास थांबलो असताना एखादे जुने रोमॅंटिक गाणे ऐकण्याची सोय असल्यास?
एकेकाळी कल्पना असलेल्या या गोष्टी आता प्रत्यक्षात उतरल्या आहेत. पूर्वी वॉकमनने हेच काम केले होते. मात्र तुटपुंजी बॅटरी लाइफ आणि यंत्रणेतील बिघाडामुळे त्या सोयीवर किती मर्यादा येत होत्या, हे वॉकमन वापरणारेच जाणो! नव्या “पीएमपी’मध्ये कॅसेट, बॅटरी सेल यांची कटकट तर नाहीच, शिवाय आवाजाचा दर्जा आणि सुटसुटीतपणा हे त्यांचे खास वैशिष्ट्य.
“ऍपल’ कंपनीने सहा वर्षांपूर्वी “ऑयपॉड’ हा “पीएमपी’ बाजारात आणला. तेव्हापासून सर्वच “पीएमपी’ला “आयपॉड’ म्हटले जाते. पहिल्या “आयपॉड’मध्ये केवळ गाणे ऐकण्याची सोय होती. नंतरच्या मॉडेल्समध्ये मात्र व्हिडिओचीही सोय करण्यात आली. “आयपॉड’ पाठोपाठ सोनी, फिलिप्स आणि “सॅमसंग’नेही “पीएमपी’ची मॉडेल बाजारात आणली. चिनी बनावटीची काही “पीएमपी’ही उपलब्ध आहेत. त्यांतील काही मॉडेलमध्ये डिजिटल कॅमेऱ्याचाही समावेश असला, तरी त्यांची बॅटरी लाइफ शंकास्पदच असते. बॅटरी रिजार्चेबल असली तरी प्रवास वगैरे काळात ती अधिक काळ चालणे महत्त्वाचे, नाही का?
अनेक भारतीय कंपन्यांनीही “पीएमपी’ची मॉडेल्स बाजारात आणली आहेत. त्यांच्या दर्जाबाबत मात्र खात्री देता येत नाही. त्यांच्या किमती कमी आहेत एवढेच! (कुठे, कोण्या दुकानदाराकडे घेतले आणि घेताना किती घासाघीस केली, यावर त्या अवलंबून आहेत!) आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांचे “पीएमपी’ किमान साडेतीन हजारांपासून उपलब्ध आहेत. व्हिडिओची सोय आणि “मेमरी’ यांवर त्या किमती अवलंबून आहेत. “आयपॉड’ची किंमत अर्थातच खूप अधिक आहे. मात्र “आयपॉड’वर गाणे (किंवा अन्य कार्यक्रम) ऐकण्यासाठी खास “आयट्यून्स.कॉम’ ही साईट आहे. अन्य “पीएमपी’वर कॉम्प्युटरवरून कार्यक्रम लोड करावे लागतात. गाणेच नाही तर एमपी3, एमपी4, डब्लूएमए आणि डब्लूएमव्ही या प्रकारातील कोणतीही फाइल पीएमपीवर चालू शकते. त्यामुळे “पॉडकास्ट’, “व्होडकास्ट’ डाऊनलोड करून “पीएमपी’वर ऐकण्याचा मार्ग बहुतेक जण पसंत करतात. मला स्वतःला पीएमपीची ही सोय खूप महत्त्वाची वाटते. अनेक आंतरराष्ट्रीय रेडियो केंद्रांचे कार्यक्रम ज्याप्रमाणे पीएमपीवर पॉडकास्टचे कर्यक्रम डाऊनलोड करून ऐकता येतात, त्याचप्रमाणे विविध प्रकारचे संगीतही ऐकणे त्यामुळे सुलभ झाले आहे.
बहुतांश पीएमपीचा उपयोग “यूएसबी स्टोरेज’साठी होत असल्याने डाटा ट्रान्सफर अधिक सोपे झाले आहे. त्यासाठी “मेमरी’च्या मर्यादा आहेतच, मात्र त्यावरही “कार्ड स्लॉट’चा उपाय आहे. एकूणच संगीताच्या छंदासाठी साधारणतः दोन-अडीच हजार रुपये खर्चण्यास जे तयार आहेत, त्यांच्यासाठी “पीएमपी’ ही एक सोयच झाली आहे.
———-
